 |
 Volkanik faaliyetlerin temel besin kaynağımız olan bitkiler üzerinde nasıl bir etkisi vardır? Bu faaliyetler olmasaydı, değerli taş ve madenlere ulaşmak neden şimdiki gibi mümkün olmazdı?Volkanik faaliyetler, alternatif bir enerji kaynağı olarak neden önem kazanmıştır?
Dünya'nın merkezindeki sıcaklığın bilim adamları tarafından 7500 dereceye kadar çıktığı tahmin edilmektedir. Bu, Güneş'in yüzeyinden bile daha büyük bir sıcaklıktır. Oysa biz bu sıcaklığı hiç hissetmeden gündüz okula ya da işe gider, evimizde günlük işlerimizi yapar, geceleri de rahat bir şekilde uyuruz. Çünkü sonsuz şefkat sahibi olan Allah, üzerinde yaşadığımız yer kabuğunu, sıcaklığın bize gelmesini engelleyecek kadar kalın yaratmıştır. Ancak yer kabuğunun altındaki magma akıcı olduğu için, bir geçit bulabilirse zaman zaman yer kabuğunu yararak yeryüzüne çıkar. Kuran'da bu olay "Dönüşlü olan göğe andolsun, "yarılan yere" de."(Tarık Suresi, 11-12) ayetleriyle haber verilmiştir.
Bu faaliyetler nedeniyle yanardağlar, civarlarında yaşayan insanlar için büyük bir korku kaynağıdır. Çünkü volkanlardan çıkan karbondioksit, karbonmonoksit, metan, amonyak, hidrojen sülfür, kükürtdioksit gibi zehirli gazlar, karanlık, havasız ortam, kaynayan ateş kazanlarına benzeyen yanardağ ağızları bu kişiler için her an tehlike oluşturmaktadır. Ancak yanardağların en az oluşturdukları tehlike kadar, bulundukları çevre için büyük faydaları da bulunmaktadır. Açıktır ki Yüce Allah, dünyadaki her şey gibi volkanları da düşünen insanlar için pek çok ilim ve hikmet üzerine yaratmıştır.
Alternatif Enerji Kaynağı
Dünyadaki enerji gereksiniminin büyük kısmı kömür ve petrol gibi fosil yakıtlar ile karşılanmaktadır. Bunun yanında akarsulardan elde edilen hidrolik enerji de yaygın olarak kullanılır. Ancak akarsuların kullanımı ve paylaşımındaki sorunlar ile fosil yakıtların kısa bir süre sonra tükenme tehlikesi, insanları yeni enerji kaynakları bulmaya yöneltmiştir. Bu nedenle volkanik faaliyetlerle ilgili olan jeotermal enerji alternatif bir enerji kaynağı olarak oldukça önem kazanmıştır.
Yerkabuğunun kırık ve çatlaklarından derinlere sızan sular, mineralce zenginleştikten sonra, yoğunluk farkı ve basınç nedeniyle yükselir. Bu sıcak akışkan, yerkabuğunun derinliklerinde (1100-4000 m.) su geçirmeyen kayaların oluşturduğu haznelerde toplanır. Buradan kırıkların arasından sızarak ya da sondajla yeryüzüne çıkarlar. Yüksek sıcaklıktaki sular, seralar ile konutların ısıtılmasında ve sanayi tesislerinde enerji kaynağı olarak kullanılır. Üstelik fosil yakıtların aksine, yağışlarda ve yeraltı su kaynaklarının beslenmesinde önemli bir kesinti olmadıkça jeotermal kaynakların tükenmesi Allah’ın izniyle söz konusu değildir.
Buraya kadar hikmetini çözebildiğimiz ve ilmini kavrayabildiğimiz sadece birkaç özellik bile Yüce Allah‘ın yaratıştaki üstün aklını bizlere sergilemektedir. Ancak üzerinde dikkatle durulması gereken bir başka önemli nokta daha vardır ki; bu da Rabbimiz'in her olayı bir denge ve belirli bir ölçü ile yaratmış olduğudur.
Volkanik Faaliyetlerin Dengeli Ölçüsü Büyük Bir Rahmettir
Volkanik faaliyetlerinin ölçülü gerçekleşmesi gezegenimizi yaşanır hale getirmektedir. Çünkü yeterli derecede volkanik faaliyetin getirdiği faydanın yanında, kararını aşan ölçülerde meydana gelecek volkanik faaliyetler gezegenimizde yaşamı yok etmekle eşit anlama gelmektedir. Çünkü;
- Volkanik patlamalar, kızgın lavların dünyanın her yerini kaplaması, önüne gelen tüm canlıları kısa sürede yok etmesi demektir.
- Yanardağlardan çıkan zehirli gazların, oksijen oranını düşürmesi atmosferin canlılar için yaşam kaynağı olmaktan çıkması anlamına gelmektedir. Bu da insanların ve diğer canlıların aldıkları ilk nefeste zehirlenmelerine sebep olacaktır.
- Sürekli lav püskürmesi ve magma akıntıları, yeryüzünü kaplayan tüm bitkilerin yok olmasına da sebep olabilecek bir durumdur.
- Patlama esnasında çıkan gazların ve küllerin iklimi değiştirmesi söz konusudur. Bu iklim değişikliğine bir örnek, bilimsel bir kaynakta şöyle aktarılmaktadır: “14 Haziran 1991 günü Filipinlerde Pinatubo yanardağı püskürmüş, stratosfere milyonlarca ton toz, su buharı ve gaz verilmiş, su buharı ve kükürt birleşerek sülfirik asit durumuna dönüşmüş, bu durum güneş ışınlarının bir bölümünün Dünya'ya ulaşmasının engelleyerek, kış mevsiminin aşırı soğuk, yaz mevsiminin serin geçmesine neden olmuştu. Benzer bir olayda, 1815 yılında Endonezya‘da Tambora yanardağı’nın patlaması ile yaşanmıştı. Hatta bu olay 1816 yılında Endonezya‘dan binlerce km.uzaklıktaki Kuzey Amerika‘da New England’da yaz ortasında kar yağmasına neden olmuştur.” (Güney E. Jeoloji,Jeomorfoloji Sözlüğü s.533, 1994)
- Yanardağ faaliyetlerinin yoğun olması, yeryüzünde sürekli depremlere neden olacaktır. Buna bağlı olarak da, depremlerin değiştirdiği yeryüzü şekilleri ve atmosferin yapısı, yaşamın olması için gereken uygun ortamların oluşmasını da engelleyecektir.
Görüldüğü gibi volkanlar, dünyada yaşamı mümkün kılan hassas dengede son derece önemli bir rol oynarlar. Yüce Allah, dünyadaki herşey gibi volkanları da üstün bir düzen ve hassas bir denge üzerinde, “tam ve uygun şartlarda” yaratmıştır. İnsanın görevi de Allah'ın bu üstün yaratışını görmek, O’nun ayetlerini kavramak ve O’na kulluk etmektir. Böylece, kendisinin ve tüm diğer varlıkların Yaratıcısı olan Rabbimiz'i tanıyacak, O'na yakınlaşacak, varlığının ve hayatının anlamını çözecek ve Allah’ın izniyle kurtuluşa ulaşacaktır. Allah bir ayetinde şöyle bildirmektedir:
"Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün artarda gelişinde temiz akıl sahipleri için gerçekten ayetler vardır. Onlar, ayakta iken, otururken, yan yatarken Allah'ı zikrederler ve göklerin ve yerin yaratılışı konusunda düşünürler. (Ve derler ki:) 'Rabbimiz, Sen bunu boşuna yaratmadın. Sen pek yücesin, bizi ateşin azabından koru'." (Al-i İmran Suresi, 190-191)
Yüce Allah’ın bir hikmet üzere yarattığı volkanik faaliyetler, mineral bakımından zengin olan magmanın yeryüzüne çıkmasına vesile olmakta bu sayede değerli taşlar ve madenler yer altında gizli kalmamaktadır. Böylece magma ile taşınmasaydı belki de asla ulaşamayacağımız madenlerden, bugün günlük hayatta ve sanayide yoğun olarak yararlanabilmekteyiz.
Değerli Taşlar ve Madenler
Volkanik faaliyetler yeryüzündeki birçok madenin ve değerli taşın oluşmasındaki başlıca nedendir. İşte bunlardan birkaçı:
- Volkanik oluşum gösteren bölgeler ile bu bölgelerden taşınan tortulların bulunduğu sahalarda rastlanan ve elektrik-elektronik sanayisinde yararlanılan bakır,
- Volkanik kayaların içinde, çok yüksek basınç ve sıcaklıkta saf karbonun kristalleşmesinden oluşan elmas,
- Asitik magmatik kayaçlara ve karbonatitlere bağlı olarak oluşan, demir-çelik,
- Kimya, seramik ve cam sanayinin önemli bir maddesi olan fluorit,
- Dekoratif taş endüstrisinde yararlanılan granit,
- Petrol ve yer altı suyu sondaj işinde, sabun, yağ ve şeker arıtma işlerinde kullanılan bentonit,
- İnşaat ve izolasyon işlerinde faydalanılan ponza taşı.
Yanardağ faaliyetlerinin belki de en önemli etkisi atmosferdeki gazların oranını düzenlemeleridir. Bu faaliyetler, Allah'ın bir rahmeti olarak oksijenin oranını dengede tutmakta, Dünya’nın bizim için yaşanır bir yer olmasına vesile olmaktadırlar.
Magma Verimli Tarım Topraklarının Oluşmasında Nasıl Bir Etkiye Sahiptir?
Yanardağlardan fışkıran magma, yerkürenin derinliklerinden çıktığında çok sıcak kıvamlı bir akışkan halindedir. Yeryüzüne ulaştığında soğuyarak katılaşmaya başlar. Katılaşma sonunda magmanın yapısı başkalaşım geçirerek değişir ve kayaç olarak adlandırılan taşlaşmalar ortaya çıkar. Kayaçlar zamanla rüzgar, yağış, donma ve çözünmenin aşındırma etkisi ile parçalanarak toprak haline dönüşür. Bu topraklar, mineral bakımından oldukça zengindir. Bunun en önemli sebebi, kayaçlar içinde bulunan ve endüstriyel birer hammadde olan feldspatlar ve mikalardır.
Volkanik püskürmelerin yakınlarında oluşan topraklarda selenyum da fazla miktarda bulunur. Besin döngüsü içerisinde topraktan bitkilere, bitkiler aracılığı ile de insan ve hayvanlara geçen selenyum çok önemli bir elementtir. Selenyum eksikliği olan organizmalarda pek çok olumsuz etki görülür. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Büyük ve küçükbaş hayvanlarda kas ağarması hastalığı, karaciğer sirozu, sinir sistemi fonksiyonlarının değişimi, körlük gibi hastalıklar ortaya çıkar.
- Hayvanların kemiklerinde, tüylerinde değişiklikler meydana gelir.
- Kuşlarda yumurtlama azalması olur.(Halilova H. Sözüdoğruok S. Selenyum Elementinin Biyojeokimyası, Tarım Ve Köy Dergisi Sayı:134 Temmuz-Ağustos 2000)
Sonuç olarak; volkanik faaliyetler toprakların mineral bakımından zengin olmasına aracılık etmekte, böylece temel besin kaynağımız olan bitkilerden yeterince faydalanmamıza imkan sağlamaktadırlar. Aktif bir volkan olan Napoli'deki Vezüv yanardağı ve çevresindeki tarıma elverişli alanlar bunun en açık örneklerindendir.
Bu makale, İlmi Araştırma Dergisi 48. sayı (Haziran 2008) 60. sayfada yayınlanmıştır.
Bu eser 245 kez incelendi.
|
|
|
